NGHỆ THUẬT PHÁI ĐẸP GÓC NHÌN CỦA TU SĨ
Thích Nhuận Tâm
Bàn về văn hoá nghệ thuật có khi định mức trong phạm trù cụ thể, có lúc vượt qua các thẩm định của cân đo bút mực, chỉ còn lại cảm nhận nhiệt thức hiện vật tuỳ cảm hứng trong mỗi cách nhìn tương ưng. Vào thập niên 90, một đơn vị văn hoá mời trên 200 đại biểu, trong đó có vài vị tu sĩ Phật giáo cũng tham gia hội thảo luận bàn về chủ đề văn hoá nghệ thuật. Chủ toạ vừa phát biểu khai mạc hùng hồn sâu sắc mang lại không khí sôi nổi cho buổi thảo luận. Tiếp đến một vị đại biểu có tên tuổi thâm niên trong làng văn hoá phát biểu về đề tài văn hoá nghệ thuật thời phục hưng, đề tài lẩn quẩn kéo dài mất 40 phút. Rồi tiếp tục thêm vài đại biểu thảo luận những đề tài không vào đâu, làm cho không khí trong hội trường tan loãng chùng xuống, mọi người cũng bắt đầu chán nản. Bỗng nhiên một cánh tay giơ lên mọi người đều ngơ ngác đưa mắt nhìn thấy một vị tu sĩ trong màu áo nâu đen nhẹ nhàng xin phát biểu:
– Các vị đã có ý kiến tỏ bày theo quan điểm của mình, tôi không dám bàn cãi. Riêng tôi, không nghệ thuật nào cao hơn nghệ thuật của người phụ nữ. Nói cách khác nghệ thuật người phụ nữ cao hơn tất cả các nghệ thuật. Cả hội trường đều nhốn nháo sôi động trở lại. Một vị tu sĩ đứng trước đám đông trí thức, dám đưa hình ảnh người phụ nữ lên đỉnh điểm của nghệ thuật, một điều thật lạ kỳ. Mọi người được dịp xôn xao bàn tán, có những vị trong hội trường khó chịu với ý kiến của vị tu sĩ nên đứng lên hỏi:
– Thầy phát biểu như vậy có phải là một tu sĩ của Phật giáo không?
Vì người tu sĩ phải lánh xa cái đẹp và sự quyến rũ của người phụ nữ?
Vị tu sĩ chậm rãi trả lời bằng một câu hỏi:
– Ban tổ chức mời tôi đến đây thảo luận về đề tài văn hoá nghệ thuật hay bàn về tôn giáo? Ai đồng ý về nghệ thuật thì cho một tràng vỗ tay.
Những tiếng pháo tay tưng bừng kéo dài vang dội cả hội trường, lấy lại được không khí sôi động trong hội thảo. Vị đại biểu lúc nãy đứng dậy vặn hỏi tiếp:
Như vậy khi thấy người con gái đẹp, tâm thầy có bị giao động không? Vẫn nét ung dung cùng giọng nói trầm hoà, vị tu sĩ trả lời:
Nếu tôi nói không rung động anh đủ sức tin không? Nếu có rung động thì rung động như thế nào? Nhưng vì cuộc hội thảo tôi có vài phân tích: Người con gái như một bông hoa khoe hương sắc lộng lẫy làm đẹp giữa trời xuân, ai cũng có quyền đến thưởng thức và chiêm ngưỡng. Nhưng bông hoa không phân biệt người đến ngắm mình cao hay thấp, giàu hay nghèo, sang hay hèn… tuỳ theo trạng thái quan điểm của mỗi người khi thưởng thức. Có người thấy bông hoa tuyệt đẹp, sắc thắm phơi phới giữa trời xuân mặn mà hương nhuỵ , bắt đầu khởi lòng tham lam chiếm hữu đưa cánh tay bẽ cành hoa đem về nhà cắm trong một cái bình quý, bỏ công ăn việc làm, hằng ngày ngồi ngắm bông hoa cho đến khi tàn úa, rồi tự hào suốt đời mình chung thuỷ với bông hoa với cái đẹp. Với tôi, người ấy không biết cách yêu thương, mà ngược lại giết chết và huỷ hoại đời sống của bông hoa xinh xắn. Còn tôi yêu và trân quý, khi nào thấy bông hoa sắp héo tôi đem nước tưới, khi nào thiếu dinh dưỡng tôi đem phân bón, con sâu nào phá hại tôi bắt bỏ ra ngoài, tôi luôn săn sóc cho bông hoa nhân thêm sự sống và làm đẹp cuộc đời. Hỏi anh, tôi yêu bông hoa ấy có ảnh hưởng gì đến cuộc đời tu sĩ của mình không?
Anh rung cảm bên em một đời tận tuỵ, tuyệt tác sắc hương không chiếm hữu bao giờ. Khi nghe vị tu sĩ diễn thuyết, cả hội trường đều ngơ ngác chìm trong bầu không khí im lặng thật lâu. Người đại biểu lúc nãy đứng dậy hỏi tiếp:
– Một bông hoa có gì gọi đỉnh điểm của nghệ thuật mà thầy quyết đoán như vậy? Vẫn giọng ôn tồn, vị tu sĩ trả lời:
– Một con sông quê bóng chiều hiu hắt chạy quanh co bên luỹ tre bỗng có một cô gái chèo con đò xuôi bến, tự nhiên thấy giòng sông lung linh huyền ảo nên thơ. Một con đường làng ngoằn ngoèo lặng câm dưới bóng hoàng hôn chiều tím, chợt có tà áo dài thướt tha trên ngõ vắng, tự nhiên thấy con đường sống động, tạo niềm xúc cảm cho thi nhân. Thậm chí những tờ lịch hằng năm của các cơ quan như: Toà án nhân dân, Bộ quốc phòng, công an thường in hình người con gái xinh đẹp làm thăng hoa nghệ thuật. Một chuyến du lịch hay trong bàn tiệc có những bông hồng xinh đẹp làm tăng thêm phần hứng khởi, phấn chấn và sôi đông hơn. Còn tư tưởng về tình yêu của tu sĩ lấy phụng hiến làm tiêu chí, lấy độ sinh làm hạnh nguyện, lấy chuyển hoá làm an vui.
Khách má hồng muốn ta được yêu
Khách má hồng muốn ta được yêu
Thì trong tâm tưởng phải xoay chiều
Quay về phụng sự cho nhân loại
Sẽ gặp tình ta trong mối yêu
Đứng về quan niệm nhân quả, người đàn bà đời trước bố thí giúp đỡ kẻ nghèo khổ, biết trân trọng cái đẹp, tôn vinh chân thiện mỹ, biết khiêm cung nhường nhịn, kết nụ phước báu mới có thân hình và tâm hồn đẹp như ngày hôm nay. “Tướng tự tâm sinh” nên chúng ta yêu cái đẹp, đó là tác phẩm của đất trời ban tặng. Đó mới là nghệ thuật đỉnh cao, không so đo tính toán, vô điều kiện, không giai cấp đẳng tầng. Nghệ thuật khai thác và tôn vinh cái đẹp phụng hiến cho cuộc đời Em kết nụ từ hồn hoa vũ trụ Chuyển hoá thành nét đẹp lung linh Tay nâng niu mà lòng không chiếm hữu Bừng ngộ nhìn huyền nhiệm cõi nhân sinh Tất cả hội trường không khí lại chìm xuống một lần nữa, bất ngờ có một vị đại biểu thứ 2 phát biểu:
– Vậy thầy khi thấy những cô gái ngoài đường khi về nhà có đêm mơ ngày tưởng không? Vị tu sỹ đưa đôi mắt liếc nhẹ vị đại biểu rồi hỏi:
– Có khi nào anh xuống Sài Gòn không?
Vị đại biểu trả lời:
– Tôi xuống nhiều lần. Vị tu sỹ hỏi:
– Khi xuống SG anh thấy những ngôi lầu cao ngút trời, những biệt thự sang trọng anh về nhà tiếc nuối có quên ăn bỏ ngủ không?
Đại biểu đáp:
– Của người ta chứ đâu phải của tôi mà nuối tiếc!
Vị tu sỹ thong thả trả lời:
– Cũng như vậy, những cô gái đẹp kia đâu phải của tôi mà anh bảo “đêm mơ, ngày tưởng” tinh thần giải thoát của một tu sỹ Phật giáo là không bị ràng buộc, không nô lệ những hiện tượng phù phiếm trong quy luật vô thường mới an nhiên tự tại.
Cả hội trường đều trố mặt nhìn vị tu sỹ gật đầu thầm khen ngợi.
Khi chánh niệm nhìn em hiển hiện
Một lần thôi huyền nhiệm mãi xưa sau
Có hai huynh đệ về thăm sư phụ, trên đường khi qua một đoạn sình lầy có cô gái rất đẹp, thấy vậy sư anh nhờ sư em cõng cô gái qua cho khỏi ướt đôi hài, sư em hoảng hốt sợ phạm giới khi chạm vào thân thể người con gái nên dứt khoát từ chối, sư anh thấy vậy hồn nhiên kề vai cõng người con gái qua khúc sình lầy, từ đó trong lòng sư em luôn hậm hực không còn tôn trọng sư anh như trước, cứ nghĩ sư huynh đụng chạm vào thân thể người con gái nên đã bị phạm giới. Khi về đến chùa, sư em uất ức không chịu đựng được nữa, liền bạch với sư phụ. Với tinh thần người đạt đạo thấu thị mọi hoàn cảnh, sư phụ ồn tồn trả lời:
– Sư huynh con cõng người bỏ bên kia bờ, sao con cõng cô gái về đến đây cho khổ vậy? Người tu Phật phải trọng vào cái tâm làm mẫu mực, đôi khi hiện tượng không phải là bản chất. Trong sự quán chiếu thường nhật của người tu sĩ, cái gì có hiện tượng hữu hình là hữu hoại không tồn tại trong luật vô thường, bởi vậy yêu một đối tượng nào đó không bị ràng buộc không bị đổ vỡ đó là một tinh thần cao thượng, nên thi sĩ Bùi Giáng diễn đạt tinh thần từ bi trong giáo lý Đạo phật:
Con kiến bé hoa hoang cùng cỏ dại
Con vi trùng sâu bọ cũng yêu luôn
Cuộc sống chúng ta không thể thiếu cái đẹp nghệ thuật của người phụ nữ và vai trò quan trọng để tồn tại của loài người, đảm đang trách nhiệm trong gia đình và xã hội. Vì lẽ đó, nhiều dân tộc trên thế giới lấy truyền thống mẫu hệ nước ta như : đồng bào Chăm và các dân tộc tỉnh tây bắc…. Thậm chí nước mỹ còn tôn vinh Nữ Thần Tự Do, hơn nữa các tôn giáo lớn Phật giáo lấy ngài Quan Thế Âm Bồ Tát, bên Công Giáo lấy Đức Mẹ Maria,… như các Thánh Mẫu, bà Chúa Xứ, bà Chúa Đại Ngàn làm biểu tượng tâm linh, thế giới ngày nay luôn tôn vinh phái đẹp thường tổ chức những cuôc thi Hoa Hậu Thế giới (Miss World) là cuộc thi nghệ thuật sắc đẹp, những cuộc thi Hoa Hậu Hoàn vũ, Hoa Hậu Quốc tế, Hoa Hậu Trái Đất… Thế giới và Việt Nam thường xuyên tổ chức những cuộc thi “Người Mẫu”, “NEXT TOP MODEL” nên nét đẹp nghệ thuật phụ nữ là tuyệt tác, món quà quý báu được ban tặng của đất trời và kiệt tác của thiên nhiên chúng ta luôn trân quý.
THÍCH NHUẬN TÂM